Regulamin uczestnictwa w Konkursie Grantowym na rzecz społeczeństwa białoruskiego (FSM, 2025)¶
Oficjalny regulamin przeprowadzania konkursu grantowego FSM na 2025 rok. Dokument określa priorytety, zasady uczestnictwa, metodykę oceny, skalę punktową, podstawy wykluczenia uczestników oraz — co kluczowe dla śledztwa — konkretną podstawę (pkt 18.5), na której FSM ukrywa nazwy wnioskodawców z list publicznych.
Dokument to oficjalny regulamin konkursu grantowego FSM na kierunek białoruski, obowiązujący w 2025 roku. Ustrukturowany w 29 paragrafów i 6 załączników. Określa całą procedurę: od priorytetów i składania wniosków po due diligence, wypłatę, monitoring i sankcje. Samodzielne źródło faktograficzne, do którego odnoszą się listy rankingowe konkursu.
Podstawowe parametry konkursu 2025 roku (rozdział 1-3).
- Konkurs finansowany jest z Programu Wsparcie Demokracji 2025, realizowanego w ramach polskiej współpracy rozwojowej MSZ RP.
- Łączny budżet — 8 000 000 zł (z możliwością zwiększenia).
- Wysokość jednego grantu — od 200 000 do 1 200 000 zł.
- Ogłoszenie — 30 maja 2025 r., przyjmowanie wniosków do 16 czerwca 2025 r., ogłoszenie wyników do 30 lipca 2025 r., projekty realizowane od 1 stycznia do 15 listopada 2025 r.
Trzy priorytety. Ogłoszono 3 priorytety: 1. Przestrzeganie praw człowieka i stosowanie zasad demokracji (wsparcie Białorusinów w Polsce, dokumentowanie zbrodni reżimu, wsparcie środowisk prodemokratycznych, plany przemian demokratycznych, działania międzynarodowe). 2. Zapewnienie dostępu do rzetelnych informacji (kampanie, dziennikarstwo śledcze, wsparcie niezależnych mediów, cyberbezpieczeństwo, wsparcie psychologiczne dziennikarzy). 3. Budowanie społeczeństwa obywatelskiego (wsparcie Białorusinów w Polsce, rozwój usług społecznych, wzmocnienie NGO, budowanie sieci współpracy).
W każdym wniosku należy wybrać priorytet główny (min. 60% środków) i opcjonalnie dodatkowy (max. 40% środków).
Bariery wejścia (rozdział 6). Grant może otrzymać tylko organizacja, która: - Jest zarejestrowana w Polsce jako NGO (fundacja lub stowarzyszenie). - W latach 2019-2024 zrealizowała i finansowo zamknęła co najmniej 3 projekty dotyczące Białorusi / społeczeństwa białoruskiego, każdy o wartości powyżej 200 000 zł, w łącznej kwocie powyżej 600 000 zł.
To bardzo wysoki próg wejścia: faktycznie odcina wszystkie organizacje nieposiadające 3+ lat polskiego grantowego doświadczenia właśnie w tematyce białoruskiej. Na przykład organizacje białoruskiej emigracji, zarejestrowane w Polsce po 2020 roku, formalnie nie mogą przejść tego progu do lat 2023-2024 (zależnie od daty założenia i tempa pozyskiwania projektów).
Wykluczenia z udziału (rozdział 8) — punkt krytycznie ważny.
W konkursie nie mogą uczestniczyć: - Partie polityczne, związki zawodowe, związki pracodawców, samorządy zawodowe, europejskie fundacje polityczne. - Organizacje, w których organach zarządzających, kontrolnych lub nadzorczych zasiadają (rozdział 8.6): - Członkowie Rady Fundacji FSM lub osoby im bliskie. - Członkowie Zarządu FSM lub osoby im bliskie. - Pracownicy MSZ RP (poza skierowanymi przez Ministra). - Pracownicy FSM lub osoby im bliskie. - „Bliskie" — małżonek/małżonka, partner/partnerka, krewni w linii prostej i bocznej do 2. stopnia, osoby pozostające w stosunku opieki/kurateli.
Punkt ten ustanawia formalny konflikt interesów i zakazuje grantów organizacjom kadrowo powiązanym z dysponentem. W praktyce oznacza to: każda organizacja, w której Radzie/Zarządzie zasiada członek Rady FSM (jak na przykład Krzysztof Stanowski, urzędujący członek Rady FSM od 2024 r.), nie może otrzymać grantu od FSM. To rozgraniczenie należy sprawdzać dla każdego beneficjenta.
Skala oceny (rozdział 17.6). Eksperci przyznają punkty według trzech kryteriów:
| Kryterium | Maks. liczba pkt |
|---|---|
| Adekwatność projektu (zgodność z celami i priorytetami) | 4 |
| Doświadczenie Wnioskodawcy | 2 |
| Efektywność projektu (planowanie, budżet, kwalifikacje wykonawców) | 4 |
| Razem maksymalnie | 10 |
Projekt jest odrzucany automatycznie, jeśli: - uzyskał mniej niż 50% możliwych punktów w ocenie ogólnej (czyli mniej niż 5); - lub mniej niż 50% w kryterium Adekwatność (mniej niż 2 punkty).
Niezgodność ze skalą w listach rankingowych z lat 2023-2025. W opublikowanych listach widoczne są oceny powyżej 10: Kolegium 2023 — 19,5; KEW 2024 — 18; Karta '97 2025 — 19. Stoi to w sprzeczności z maksimum 10 punktów ogłoszonym w Regulaminie 2025 roku. Możliwe są trzy wyjaśnienia:
- W poprzednich latach obowiązywał inny regulamin z większą skalą (na przykład ×2 od obecnej).
- Oceny na listach rankingowych to suma punktów dwóch ekspertów (10 + 10 = 20).
- Skala jest mnożona przez współczynnik zależny od liczby ocen eksperckich.
Jednoznacznego wyjaśnienia regulamin 2025 roku nie daje. Wymaga to pozyskania regulaminów z lat 2023 i 2024 w celu porównania.
Utajnianie — dokładne brzmienie regulaminu.
Pkt 18.5 Regulaminu 2025 stanowi: „Fundacja publikuje na stronie www.solidarityfund.pl dwie listy: a) listę rankingową wniosków ocenionych merytorycznie; b) listę wniosków odrzuconych z przyczyn formalnych. 18.5.2. Wnioskodawca może poprosić Fundację o niezamieszczanie nazwy organizacji na obu listach."
Czyli w 2025 roku: - Utajnienie — na wniosek samego wnioskodawcy. - Uzasadnienie wniosku w Regulaminie nie jest wymagane. - Decyzja FSM nie jest publikowana (brak procedury uzasadnienia odmowy utajnienia).
W Regulaminie poprzedniej redakcji (do której odnoszą się listy z 2024 roku) analogiczne postanowienie miało numerację pkt 15.9.2 i zawierało rozbudowane sformułowanie: „Zarząd Fundacji, ze względu na szczególne warunki polityczne w kraju, do którego adresowany jest dany projekt (a w szczególności bezpieczeństwo uczestników i realizatorów projektu), podjął decyzję o niezamieszczaniu informacji o wybranych wnioskach projektowych".
Czyli w 2024 roku jeszcze formalnie wymagane było uzasadnienie „względami bezpieczeństwa", w 2025 — wystarczy prośba wnioskodawcy bez uzasadnienia. To istotne złagodzenie reżimu jawności.
Dodatkowe istotne postanowienia.
- Rozdział 19 (Due diligence). Wnioskodawcy, którzy przeszli ocenę merytoryczną, przechodzą procedurę due diligence — weryfikację legalności, kondycji finansowej i czystości etycznej. Wynik due diligence nie podlega odwołaniu.
- Rozdział 18.4.2. „Decyzja Zarządu jest ostateczna — nie można się od niej odwołać". Decyzja zarządu FSM jest ostateczna i nie podlega odwołaniu.
- Rozdział 21. Beneficjenci są zobowiązani do wskazania źródła finansowania w materiałach i logo „Polska pomoc" + FSM. Zwolnienie możliwe jest na wniosek — równoległy mechanizm utajniania w stosunku do już przyznanych grantów.
- Rozdział 28.2. „Tylko Fundacja może wyjaśniać i rozstrzygać ewentualne wątpliwości dotyczące treści Regulaminu. Decyzje Fundacji w tym zakresie są ostateczne". Wyłącznie FSM ma prawo wykładni Regulaminu.
Wartość analityczna dokumentu.
-
Prawne utrwalenie mechanizmu utajniania. Regulamin daje dokładną podstawę prawną pkt 18.5, na której w 2025 roku utajniono 55% wniosków (zob. doc-fsm-2025-results).
-
Złagodzenie reżimu jawności 2024 → 2025. W 2024 roku do utajnienia wymagane było uzasadnienie „względami bezpieczeństwa" (pkt 15.9.2). W 2025 wystarczy prośba wnioskodawcy (pkt 18.5).
-
Wysoki próg wejścia wyklucza nowych graczy. Wymóg 3 projektów na sumę powyżej 600 000 zł w ciągu 5 lat faktycznie zamraża krąg beneficjentów.
-
Powiązanie kadrowe jako formalna podstawa wykluczenia. Regulamin wyraźnie zakazuje grantów dla organizacji powiązanych kadrowo z dysponentem. Tworzy to narzędzie do weryfikacji krzyżowej każdego beneficjenta.
-
Ostateczność wszystkich decyzji. Regulamin stanowi, że decyzje zarządu FSM, wyniki due diligence i wykładnia Regulaminu nie podlegają odwołaniu.
Ograniczenia danych. Regulamin 2025 nie zawiera: - Nazwisk konkretnych członków komisji oceniającej (tylko wskazanie udziału FSM, MSZ i ekspertów zewnętrznych). - Konkretnych kryteriów stosowania pkt 18.5 (na podstawie jakich przesłanek FSM uwzględnia lub odrzuca prośbę o utajnienie). - Procedury audytu stosowania regulaminu — brak publicznej sprawozdawczości FSM o tym, komu i dlaczego odmówiono / udzielono utajnienia.
Do zbudowania porównań konieczne są regulaminy z lat 2020, 2021, 2023 i 2024 — bez nich nie sposób dokładnie prześledzić ewolucji zasad.
- Fundacja Solidarności Międzynarodowej (FSM) · wydawca i operator regulaminu
- Ministerstwo Spraw Zagranicznych RP · donor programu „Wsparcie Demokracji 2025"