Ochrona źródeł¶
Jeżeli trafiłeś tu z otwartego śledztwa¶
Karta, z której przeszedłeś, dotyczy śledztwa, w sprawie którego zbieramy materiały. Mamy fakty, ale brakuje nam dokumentów potwierdzających lub świadectw.
Jeżeli masz informacje — dokumenty, sprawozdania finansowe, korespondencję, obserwacje od wewnątrz organizacji — chętnie je otrzymamy. Sposoby kontaktu, gwarancje poufności i techniczna strona ochrony Twoich danych — niżej na tej stronie.
Przejdź do sposobów kontaktu →
Ta strona jest dla tych, którzy rozważają możliwość przekazania nam informacji o naruszeniu prawa przez struktury białoruskiej opozycji na emigracji. Najczęściej przychodzą do nas ludzie, którzy sami pracowali w tych strukturach, widzieli od wewnątrz decyzje finansowe i kadrowe, a teraz zastanawiają się — czy warto o tym opowiadać. Tutaj uczciwie napisano, czego realnie się obawiasz, co możemy zrobić i gdzie są granice naszych zobowiązań.
Jesteśmy głęboko przekonani, że wartości demokratyczne, a także normy prawne demokratycznych krajów, które nas przyjęły, są obowiązujące dla wszystkich.
Ważne jest pamiętać, że reżim łukaszenki powstał tylko dlatego, że wielu z nas przez długi czas było obojętnych wobec tego, że „czasem nie do prawa".
Kim jest nasza grupa odbiorców¶
Rozumiemy, że znaczna część ludzi, którzy mają dla nas istotne informacje, to byli lub urzędujący pracownicy, podwykonawcy, beneficjenci grantów, wolontariusze struktur, o których piszemy. Macie inne ryzyka niż dysydent przekazujący materiał spod reżimu. Widzimy co najmniej cztery typy obaw i pracujemy z każdą z nich.
Pierwszy — osobiste zaangażowanie. Mogłeś być uczestnikiem procesów, o których chcesz opowiedzieć: podpisywać dokumenty, rozdzielać środki, zatrudniać ludzi po znajomości, przymykać oczy na brak sprawozdawczości. Otwarty kontakt z nami — to, między innymi, pytanie o Twoją własną pozycję prawną.
Drugi — umowa o poufności (NDA). Wielu z tych, którzy pracowali z Biurem Swiatłany Cichanouskiej i powiązanymi strukturami, podpisywało NDA. Zazwyczaj zapisane są w nim sankcje pieniężne za ujawnienie informacji wewnętrznej.
Trzeci — nielegalna presja ze strony samej opozycji. W ostatnich latach odnotowano przypadki, w których Biuro i powiązane struktury zwracały się do organów ścigania i organów migracyjnych krajów pobytu ze skargami zawierającymi świadomie nieprawdziwe lub nieudokumentowane twierdzenia — w stosunku do byłych pracowników, dziennikarzy, konkurentów. Cel — doprowadzić do problemów z legalizacją, deportacji, presji przez organy. To realne ryzyko, które trzeba nazwać wprost.
Czwarty — nawykowy, czasem irracjonalny strach. Część Białorusinów na emigracji nadal działa tak, jak przywykła działać w reżimie inwigilacji i represji. Ten odruch jest zrozumiały i nie ma się czego wstydzić. Ale na emigracji struktura ryzyk jest inna i część strachów nie odpowiada rzeczywistości.
Co robimy dla ochrony źródła¶
Poufność tożsamości jest absolutna. Imię, kontakty, stanowisko, okoliczności przekazania materiałów i wszelkie dane, po których źródło można zidentyfikować, nie są ujawniane pod żadnym warunkiem. Jedyny wyjątek — jeżeli źródło samo publicznie ujawni swoją rolę.
Metadane usuwamy. Przed publikacją dowolnego dokumentu usuwane są metadane (EXIF w obrazach, autorstwo w plikach Office, nagłówki serwerowe maili), które mogłyby naprowadzić na źródło. Zrzuty ekranu są ponownie wykonywane, by nie było artefaktów renderowania powiązanych z konkretnym urządzeniem.
Opóźnione opublikowanie i poszerzenie kręgu. Jeżeli z kontekstu publikacji można ustalić, że informacja mogła dotrzeć do nas tylko od wąskiego kręgu osób, odkładamy materiał, zmieniamy formę podania lub łączymy dane z kilku źródeł tak, aby krąg możliwych źródeł był poszerzony.
Przechowywanie. Pliki przechowywane są w chronionym obwodzie redakcji. Nie są duplikowane w niezabezpieczonych miejscach, nie są przesyłane otwartymi kanałami, nie są wymieniane w czatach osób trzecich.
Nie handlujemy informacją. Otrzymane materiały nie są przekazywane osobom trzecim — ani innym dziennikarzom, ani organizacjom obrony praw człowieka, ani organom państwowym — bez wyraźnej zgody źródła. Jeżeli źródło chce, aby materiał trafił także do organów ścigania — to decyzja źródła. Możemy pomóc z drogą, ale nie robimy tego za nie.
Pomoc prawna¶
To twarde zobowiązanie projektu, a nie zastrzeżenie. Jeżeli w wyniku kontaktu z nami pojawia się u Ciebie problem prawny — związany z NDA, z groźbą pozwu, z próbą wykorzystania przeciwko Tobie organów ścigania lub migracyjnych — pomagamy znaleźć prawnika znającego właściwą jurysdykcję (Polska, Litwa, UE) i bierzemy na siebie wyszukiwanie, koordynację i, w razie potrzeby, opłatę za pierwszą konsultację.
Ta pomoc nie zależy od tego, czy ukaże się publikacja na podstawie Twoich materiałów. Jeżeli po rozmowie zdecydujemy o niepublikowaniu — zobowiązanie do wsparcia prawnego zostaje w mocy.
O NDA — co warto wiedzieć¶
Umowa o poufności (NDA) to umowa cywilnoprawna między stronami. Jej ograniczenia nie są bezwarunkowe. W większości jurysdykcji europejskich (włącznie z Polską i Litwą) obowiązuje zasada: NDA nie podlega wykonaniu w części dotyczącej informacji o naruszeniu prawa przez podmiot zobowiązany NDA.
W praktyce oznacza to: jeżeli podpisałeś NDA z organizacją, a ta organizacja podejmuje działania, które z dużym prawdopodobieństwem stanowią naruszenie prawa kraju rejestracji (niezgodne z przeznaczeniem wydatkowanie środków grantowych, naruszenia podatkowe, oszustwo, fałszowanie sprawozdań dla darczyńców), — umowa nie zakazuje Ci powiadomić o tych naruszeniach osób trzecich, w tym dziennikarzy i organów kontrolnych. Próba zastosowania sankcji karnych z NDA w takiej sytuacji z dużym prawdopodobieństwem zostanie odrzucona przez sąd.
To nie jest porada prawna dla Twojego konkretnego przypadku — do niej potrzebny jest prawnik czytający Twoją konkretną umowę. Ale to ogólna zasada, którą warto uwzględnić, oceniając ryzyko. W razie realnej groźby pozwu z NDA — zobacz punkt wyżej o pomocy prawnej.
O osobistym zaangażowaniu¶
Jeżeli byłeś uczestnikiem procesów, o których chcesz opowiedzieć — to nie zamyka dla Ciebie możliwości kontaktu z nami, ale wymaga staranniejszego przepracowania. My:
- Nie publikujemy informacji o Twojej roli bez Twojej zgody. Decyzja o tym, jak Twoja osobista rola będzie (lub nie będzie) odzwierciedlona w materiale, pozostaje przy Tobie
- W razie potrzeby oddzielamy faktyczną informację o pracy struktury od kwestii Twojej osobistej pozycji prawnej — materiał może być zbudowany tak, by Twoja rola nie była w centrum
- Jeżeli po rozmowie zdecydujesz o nieprzekazywaniu materiału — nie wykorzystujemy wcześniej powiedzianego w żadnych publikacjach
To nie jest obrona naruszeń ani „wymówka dla oszustów". Jeżeli miałeś własne działania, które mogą być zakwalifikowane jako przestępstwo — do adekwatnej oceny Twoich ryzyk i strategii potrzebna jest praca z prawnikiem, a my możemy pomóc go znaleźć.
O fałszywych zawiadomieniach do organów¶
Jeżeli w związku z Twoim kontaktem z nami ktokolwiek ze struktur, o których piszemy, złoży skargę do organów ścigania lub migracyjnych kraju Twojego pobytu z świadomie nieprawdziwymi lub nieudokumentowanymi twierdzeniami — reagujemy publicznie i prawnie. To obejmuje:
- Publikację faktu złożenia oraz tekstu skargi (z ochroną Twoich danych)
- Pomoc w obronie prawnej na tej samej zasadzie, jak opisano wyżej
- Eskalację do międzynarodowych organizacji dziennikarskich (RSF, CPJ, IPI) w przypadkach, gdy presja ma cechy prześladowania o charakterze dziennikarskim
Czego nie możemy¶
Nie możemy zabezpieczyć przed śladami po Twojej stronie. Jeżeli piszesz do nas z poczty służbowej, z urządzenia, do którego pracodawca ma dostęp, lub z sieci, którą widzi Twój pracodawca — ślady pozostają u Ciebie, nie u nas. Używaj prywatnego adresu i urządzenia.
Nie możemy prawnie odmówić zeznań. Polskie i litewskie ustawodawstwo o ochronie źródeł dziennikarskich jest silniejsze niż w większości krajów, ale absolutnej ochrony nie ma w żadnej jurysdykcji. Jeżeli chodzi o szczególnie wrażliwe materiały — lepiej przekazać je tak, żebyśmy sami nie znali Twojego imienia. Sposób opisany jest niżej.
Nie pracujemy ze wszystkimi materiałami pod rząd. Jeżeli materiał nie odnosi się do tematu projektu (wewnętrzne sprzeczki, osobiste konflikty bez wymiaru publicznego, dane o życiu prywatnym bez związku z działalnością struktur) — uprzejmie odmawiamy.
Jak się z nami skontaktować¶
Główny kanał: transparency.belarus@gmail.com
Skrzynka chroniona jest uwierzytelnianiem dwuskładnikowym; hasło i klucz przechowywane są wyłącznie u redakcji i nigdzie nie są zapisane w jawnej postaci. Ten kanał nadaje się do większości zgłoszeń: ogólnych pytań, omawiania tematów, przekazywania dokumentów ze źródeł publicznych, przekazywania informacji wewnętrznych, uwag do opublikowanych materiałów.
Jeżeli chcesz przekazać materiał bez ujawniania imienia nawet nam: napisz krótką wiadomość „mam materiał, proszę o kontakt bez ujawniania tożsamości". Wyjaśnimy drogę, jak to zrobić technicznie (jednorazowe skrzynki, tymczasowe repozytoria, przekazanie przez pośrednika).
Anonimowe przekazanie dokumentów. Załóż nowy email na ProtonMail (bezpłatnie, niepowiązany z telefonem) z jednorazowego urządzenia lub przez VPN, załaduj pliki do tymczasowego repozytorium (OnionShare, analogi Firefox Send), prześlij link. Pobieramy — link jest niszczony. Imię nie jest nam w tym przypadku potrzebne i nie powinno być podawane.
Czego nie należy robić¶
- Nie pisz do nas ze służbowego urządzenia ani z sieci służbowej
- Nie przysyłaj zrzutów ekranu, na których widać Twój system operacyjny z otwartymi kartami, godziną, tytułami okien
- Nie podawaj imienia w wiadomości, jeśli zależy Ci na anonimowości — sami nie będziemy wyciągać Twojego imienia „domyślnie", a tutaj zbędne ryzyko jest niepotrzebne
- Nie powielaj wysyłki przez kilka kanałów „na wszelki wypadek" — to mnoży ślady
- Nie wysyłaj materiałów, które mogłeś uzyskać z rażącym naruszeniem prawa (włamanie do cudzych urządzeń, nielegalny dostęp do cudzej korespondencji) — takich nie używamy
Po przekazaniu materiału¶
Jeżeli na podstawie Twoich materiałów przygotowywana jest publikacja — z wyprzedzeniem informujemy o dacie i formie podania, uzgadniamy sformułowania dotyczące Ciebie osobiście (jeżeli Twoja rola jest w ogóle wspominana), uwzględniamy Twoje uwagi co do timingu.
Jeżeli publikacji nie będzie — również o tym informujemy, z wyjaśnieniem przyczyny (nie udało się zweryfikować, jest ryzyko dla źródła, informacja została już opublikowana przez innych, temat nie pasuje do projektu).
O projekcie¶
Belarus Transparency — niezależny projekt badawczy. Nasze ramy to praca badawczo-naukowa i edukacyjna w polu prawnym UE i USA.
Wychodzimy z założenia, że wartości demokratyczne — rozliczalność władzy przed społeczeństwem, wymienialność liderów, organizacyjna i finansowa jawność, przestrzeganie prawa kraju pobytu — nie mogą być przedmiotem targu „teraz nie do tego". Dla tych, którzy pretendują do roli demokratycznych polityków, te standardy muszą być spełniane niezachwianie. Inaczej słowo „opozycja" traci sens.
Tym tłumaczy się też nasze zainteresowanie strukturami białoruskiej opozycji na emigracji. Jeżeli organizacja deklaruje, że buduje „nową Białoruś" demokratyczną, lecz sama jest nieprzejrzysta w finansach, nie odpowiada przed społeczeństwem, nie dopuszcza wymienialności we własnych szeregach, wykorzystuje luki w prawie krajów przyjmujących zamiast je przestrzegać, organizuje nagonkę na inaczej myślących — tę sprzeczność trzeba odnotowywać i oceniać.
To nie jest stanowisko przeciwko nominalnej opozycji; to stanowisko za tym, by opozycja była tym, czym sama siebie nazywa.